İlçelere Göre Yerleşim Yerleri (Belediye ve Köyler)
Merkez İlçe
Nevşehir kent merkezini de içine alan merkez ilçeye 9 belediye ve 9 köy bağlıdır. Merkez İlçenin en büyük belediyesi, kent merkezinde kurulu Nevşehir Belediyesi'dir. Diğer belediyeler kasaba olarak bilinen, köyden büyük, şehirden küçük yerleşim alanları üzerinde kurulu belediyelerdir. Bu kasabalar, Çat, Göre, Göreme, Kavak, Kaymaklı, Nar, Uçhisar ve Sulusaray'dır.
1997 Yılı Genel Nüfus Sayımı sonuçlarına göre Merkez ilçenin toplam nüfusu 93144, kent merkezi (Nevşehir Belediyesi'nin kurulu olduğu yerleşim alanı) nüfusu ise 60.305'tir. 2000 Yılı Genel Nüfus Sayımı geçici sonuçlarına göre; ilçenin genel nüfusu 105.965, kent merkezi nüfusu ise 67.968'dir. İki nüfus sayımı arasında geçen süre içerisinde ilçenin genel nüfusu % 14 (12.821 kişi), kent merkezinin (Nevşehir Belediyesi'nin) nüfusu ise % 13 (7.663 kişi) oranında artmıştır. İlçe sınırları içindeki kasaba belediyelerinden Göreme ve Sulusaray Belediyelerindeki küçük bir nüfus azalmasının dışında, belediyelerin nüfuslarında artış olmuştur. Özellikle Kaymaklı Belediyesi'nin nüfusu üç yıl içerisinde % 51 oranında artmıştır. Benzeri bir durum ilçenin köyleri için de gözlenebilmektedir; Basansarnıç ve Çiftlik Köylerinin haricinde tüm köylerde nüfus artışı kaydedilmiştir.

Acıgöl İlçesi
1914 yılında bucak merkezi, 1952 yılında kasaba olan Acıgöl, 1987 yılında 3392 sayılı kanunla Nevşehir İli'ne bağlı bir ilçe olmuştur. Adı 1926 yılında, yakınında bulunan suyu acı gölden dolayı Acıgöl olarak değiştirilmiştir. Daha önce Acıgöl "Dabada- Dobada- Topada" gibi isimlerle anılmıştır.
Nevşehir İli'nin batısında yer alan Acıgöl, güneyden Derinkuyu İlçesi ve Aksaray İli, kuzeyde Gülşehir, batıda Aksaray İli ve doğuda Merkez İlçe ile çevrilidir. Nevşehir-Ankara Karayolu üzerinde bulunan Acıgöl İlçesinin merkezi Nevşehir'e 20 km. uzaklıktadır. İlçenin 5 belediyesi (belediyelerden dördü kasaba belediyesidir) ve 8 köyü vardır. İlçe ekonomisi genelde tarıma dayalıdır, hayvancılık da önemli yer tutmaktadır.
1997 Yılı Genel Nüfus Sayımı sonuçlarına göre ilçenin genel nüfusu 22.295, ilçe merkezi nüfusu 5.544'dür. 2000 Yılı Genel Nüfus Sayımı geçici sonuçlarına göre ilçenin genel nüfusu % 10'luk bir artış göstererek 24.529 olmuştur. İlçe merkezinin (Acıgöl Belediyesi'nin) nüfusu ise bu üç yıllık süre içerisinde % 17 (949 kişi) artmıştır. İlçenin mevcut 4 kasaba belediyesinden İnallı ve Tatlarin Belediyelerinin nüfusları % 8 ve % 13 azalırken, Kurugöl Belediyesi % 51, Karapınar Belediyesi % 14'lük bir nüfus artışı kaydetmiştir. Ağıllı ve Bağlıca Köylerinin dışındaki köylerde de nüfus artmıştır.

Avanos İlçesi
Selçuklular Döneminde küçük bir köy iken 1888 yılında ilçe olmuştur. 1954 yılına kadar Kırşehir'e bağlı olan ve 1954 yılında Nevşehir'in il olmasından sonra bu ile bağlanan Avanos, Nevşehir'in doğusunda yer alır. Kuzeyinde Kozaklı, güneyinde Ürgüp, batısında Hacıbektaş ve Gülşehir ilçeleri doğusunda Kayseri ve Yozgat illeri bulunmaktadır. Kızılırmak'ın iki yakası üzerine kurulu bir ilçe olan Avanos, Nevşehir il merkezine 20 km. uzaklıktadır. Avanos ilçesinde Avanos Belediyesi hariç 8 kasaba belediyesi ve 11 köy mevcuttur. İlçenin başlıca geçim kaynakları ilçe merkezinde halıcılık, çömlekçilik, mermercilik, sebzecilik; köylerde ise tarım ve hayvancılıktır.
1997 Yılı Genel Nüfus Sayımı sonuçlarına göre ilçenin genel nüfusu 54.730, ilçe merkezinin nüfusu 14.483'tür. 2000 Yılı Genel Nüfus Sayımı geçici sonuçlarına göre ise ilçenin genel nüfusu 43.709, ilçe merkezinin nüfusu ise 11.983'tür. İki nüfus sayımı arasındaki üç yılda Avanos'un genel nüfusu 11.021 kişi (yaklaşık % 20) azalmıştır. Nevşehir'in tüm ilçeleri içinde sadece Avanos'ta görülen nüfus sayısındaki bu azalma, sadece doğum oranının ölüm oranından az olmaya başlamasıyla değil, yaşanan iç göç hareketiyle de açıklanabilir. Diğer ilçelerde, sadece köy ve kasaba belediyelerinin bazılarında gerçekleşen nüfus azalması Avanos'ta ilçe merkezinde (Avanos Belediyesi'nde) de azımsanmayacak bir oranla (% 17) yaşanmıştır. Avanos İlçesindeki 9 belediyeden sadece Sarılar Belediyesi'nin nüfusunda (% 9'luk) bir artış söz konusudur. Özellikle Topaklı, Özkonak ve Göynük belediyelerinin nüfusları önemli ölçüde azalmıştır. Avanos'un 11 köyünün dördünde nüfus azalırken diğer köylerde farklı oranlarda nüfus artışı kaydedilmiştir. Nüfusu en çok artan köy ise Altıpmar (% 67'lik artış) ve Çavuşin (% 31 'lik artış) köyleridir.

Derinkuyu İlçesi
1927 yılında bucak merkezi, 1930 yılında kasaba olan Derinkuyu, 1960 yılında Nevşehir'e bağlı bir ilçe olmuştur. İlk adı "Melegobi"dir. Hitit ya da Kapadokya dilinde "zor geçim" anlamına gelen bir isimdir. Bugünkü adının Derinkuyu olmasının nedeni ise halkın içme ve kullanma suyunu 60-70 m. derinlikteki kuyulardan temin etmesidir.
Nevşehir İli'nin güneyinde yer alan Derinkuyu, güneyde Niğde ve Kayseri illeri, doğuda Ürgüp ile çevrilidir. Nevşehir-Niğde Karayolu üzerinde yer alan ilçe, Nevşehir'e 30 km. uzaklıktadır. Derinkuyu İlçesi’nde bir ilçe belediyesi, 2 kasaba belediyesi ve 6 köy bulunmaktadır. İlçe ekonomisi genelde tarım ağırlıklıdır. Tarımsal alanda hububat ve patates ekimi önemli bir yer tutmaktadır.
1997 Yılı Genel Nüfus Sayımı sonuçlarına göre Derinkuyu İlçesi'nin genel nüfusu 19.371, ilçe merkezinin nüfusu ise 8.857'dir. 2000 Yılı Genel Nüfus Sayımı geçici sonuçlarına göre ilçenin genel nüfusu 25.149; ilçe merkezinin nüfusu ise 11.203'tür. İki nüfus sayımı arasında geçen 3 yıllık sürede ilçenin genel nüfusu 5.778 kişi (% 30 civarında) artış göstermiştir. İlçede, nüfusunda azalma olan yerleşim yeri olmadığı gibi bazı köylerin nüfusları çok hızlı artmıştır; örneğin Güneyce Köyünün nüfusu üç yıl içerisinde % 158 oranında artış göstermiştir.

Gülşehir İlçesi
Gülşehir, 1209 tarihinde Mengücükoğulları hakimiyetinde iken, Selçuklular tarafından işgal edilmiş ve "Arapsun" olan adı da o tarihte Gülşehir olarak değiştirilmiştir. Gülşehir ilçesi, güneyde Nevşehir, kuzeyde Hacıbektaş, doğuda Avanos ve Merkez ilçeler, batıda Kırşehir ve Aksaray illeriyle çevrilidir. Gülşehir ilçesinin Nevşehir kent merkezine uzaklığı 18 km. dir. İlçenin bir bucak, 5 kasaba belediyesi ve 28 köyü vardır. İlçede temel geçim kaynağı tarımdır.
1997 Genel Nüfus Sayımı sonuçlarına göre İlçenin genel nüfusu 27.998, ilçe merkezi nüfusu ise 8.570'dir. 2000 Yılı Genel Nüfus Sayımı geçici sonuçlarına göre Gülşehir İlçesinin genel nüfusu 33.411, ilçe merkezi nüfusu ise 10.176'dır. İki nüfus sayımı arasında Gülşehir nüfusuna 5.413 kişi daha eklenmiştir. Hem ilçe merkezinde hem de ilçe genelinde % 19'luk bir nüfus artışı gerçekleşmiştir. Nüfus sayısı açısından bazı köylerde nüfus azalması yaşanırken, belediyelerin tümünde nüfus artışı olmuş, özellikle Gümüşkent ve Tuzköy Belediyelerinin nüfusları önemli ölçüde artmıştır.

Hacıbektaş İlçesi
1270 yılında Hacıbektaş-i Veli'nin buraya yerleşmesiyle bir yerleşim birimi haline gelmiştir. 1541 yılma kadar Niğde İline bağlı bir köy iken, 1854 yılında belediye teşkilatını kurarak Kırşehir'e bağlanmış, 1948 yılında Kırşehir'in bir ilçesi haline getirilmiş, 1954 yılında Nevşehir'in il olmasıyla Hacıbektaş bir ilçe olarak Nevşehir'e bağlanmıştır. Hacıbektaş ilçesinin Nevşehir il merkezine uzaklığı 47 km.dir. Hacıbektaş'ın bir ilçe belediyesi, 2 kasaba belediyesi ve 28 köyü vardır. İlçe ekonomisi genelde tahıl ağırlıklı tarıma dayalıdır.
1997 Yılı Genel Nüfus Sayımı sonuçlarına göre ilçenin genel nüfusu 17.587, ilçe merkezi nüfusu ise 5.866'dır. 2000 Yılı Genel Nüfus Sayımı geçici sonuçlarına göre Hacıbektaş ilçesinin genel nüfusu 20.915, ilçe merkezi nüfusu ise 8.684'tür. İki nüfus sayımı arasında geçen üç yıllık sürede, Hacıbektaş'ın nüfusu 3.328 kişi artmıştır. İlçe genelindeki bu % 19'luk nüfus artışının yanında, bazı köylerde de nüfusun çok az arttığı, hatta azaldığı da gözlenebilmektedir.

Kozaklı İlçesi
1954 yılında Hamamorta ve Kozaklı Köylerinin birleştirilmesinden meydana gelen bir ilçedir. İç Anadolu Bölgesinin Orta Kızılırmak bölümünde yer alır. İlçe, doğuda Boğazlıyan, güneyde Hacıbektaş ve Avanos, batıda Mucur, kuzeyde Şefaatli ilçeleriyle çevrilidir. Kozaklı'nın Nevşehir il merkezine uzaklığı 100 km.dir. İlçenin bir bucak, 5 kasaba ve 24 köyü vardır. İlçe ekonomisi genelde tahıl, şekerpancarı ve ayçiçek ağırlıklı tarıma dayalıdır.
1997 Yılı Genel Nüfus Sayımı sonuçlarına göre ilçenin genel nüfusu 19.523, ilçe merkezinin nüfusu ise 6.867'dir. 2000 Yılı Genel Nüfus Sayımı geçici sonuçlarına göre Kozaklı'nın genel nüfusu 24.864, ilçe merkezi nüfusu ise 7.742'dir. İki nüfus sayımı arasındaki üç yıl içinde % 27'lik bir artışla nüfusa 5.341 kişi eklenmiştir. Bu nüfus artışı içerisinde Kanlıca belediyesi % 124 artış oranıyla nüfusunu ikiye katlamış, Kalecik belediyesi de % 65'lik bir nüfus artışı kaydetmiştir. İlçedeki 7 köyün nüfusunda azalma olurken, 19 Mart 2001 tarihinde Kırşehir'e bağlanan Kuşaklı Köyü, ilçenin nüfusu en çok artan köyü durumundaydı.

Ürgüp İlçesi
Ürgüp, Osmanlı İmparatorluğu döneminde önce Niğde'ye sonra Konya'ya bağlı bir Kadılık Merkezi olmuştur. Damat İbrahim Paşa'nın sadrazamlığı zamanında Kadılık Nevşehir'e alınmış ise de Lale Devri sonunda tekrar Niğde'ye bağlanmıştır. 1935 yılında Ürgüp bir ilçe olarak Kayseri'ye bağlanmış, 1954 yılında Nevşehir il statüsünü kazandığında, Nevşehir'in ilçesi haline getirilmiştir. İlçe, doğuda Kayseri'nin İncesu ilçesi, batısında Nevşehir Merkez İlçe, kuzeyinde Avanos ve güneyinde Kayseri'nin Yeşilhisar ilçesi ile çevrilidir. Nevşehir İl merkezine uzaklığı 20 km.dir. İlçenin 4 kasabası, 21 köyü vardır. İlçe ekonomisi bağcılık ve patates ağırlıklı tarıma dayalıdır.
1997 Yılı Genel Nüfus Sayımı sonuçlarına göre ilçenin genel nüfusu 33.220, ilçe merkezi nüfusu 13.321 'dir. 2000 Yılı Genel Nüfus Sayımı geçici sonuçlarına göre İlçenin genel nüfusu 37.953, ilçe merkezi nüfusu ise 14.502 kişidir. 1997-2000 yılları arasında ilçe nüfusuna 4.733 kişi daha katılmıştır. Aksalur Belediyesi'nde % 7 nüfus azalmasına karşın, diğer kasaba belediyelerinde %7 ile %31 arasında nüfus artışı gerçekleşmiştir. İbrahimpaşa, Karain ve Karakaya köylerinde % 2 ile % 35 arasında nüfus azalması, diğer köylerde ise nüfus artışı görülmektedir.

Yerleşim Yerlerinin Eski İsimleri
Nevşehir, Anadolu'da yer aldığı konumda tarih boyunca farklı dönemlerde farklı isimlerle tanınmıştır. Tablo 14'de Nevşehir yerleşimlerinin eski isimleri denk düştüğü dönemlere göre verilmektedir. Böylece, örneğin Avanos, Asurlar döneminde Venessa-Nenessa ismiyle anılırken, Selçuklu-Osmanlı döneminde Enes-Evenez-Uvenez olarak adlandırılmıştır. Göreme'ye Helenler döneminde Matiene-Maçan denirken; Selçuklu-Osmanlı döneminde Avcılar denmiştir. Kozaklı'nın Osmanlı dönemindeki adı ise, Hamamorta'dır.